Financiering

In de paragraaf Financiering informeren we de gemeenteraad over het treasurybeleid en de manier waarop financiële risico’s worden beheerst. De uitvoering van het financieringsbeleid is geregeld in de Wet financiering decentrale overheden (Wet FIDO) en in het door de gemeenteraad vastgestelde Treasurystatuut. Hierin zijn de uitgangspunten en kaders vastgelegd voor de uitvoering van de treasuryfunctie binnen de wettelijke mogelijkheden van de Wet FIDO.

Onder treasury verstaan we het beheren en beheersen van de geldstromen, financiële posities en de daaraan verbonden risico's van de gemeente. Hieronder vallen onder andere het aantrekken van leningen, het uitzetten van overtollige middelen, het beheren van bankrekeningen en het beheersen van renterisico's.

De treasuryfunctie ondersteunt de uitvoering van gemeentelijke taken. Omdat inkomsten en uitgaven niet altijd op hetzelfde moment plaatsvinden, zorgt treasury ervoor dat er op het juiste moment voldoende geld beschikbaar is om aan de betalingsverplichtingen te voldoen. Tegelijkertijd wordt voorkomen dat onnodig geld wordt geleend of dat overtollige middelen ongebruikt blijven.

Een belangrijk doel van treasury is het financieren van gemeentelijk beleid tegen zo gunstig mogelijke voorwaarden. Daarbij staan drie uitgangspunten centraal:

• het waarborgen van voldoende liquiditeit om aan financiële verplichtingen te kunnen voldoen;
• het beheersen van financiële risico's, zoals rente- en kredietrisico's;
• het beperken van financieringskosten en het optimaal benutten van beschikbare middelen.

De uitvoering van de treasuryfunctie vindt plaats binnen de kaders van de Wet financiering decentrale overheden (Wet FIDO) en het door de gemeenteraad vastgestelde Treasurystatuut. Hiermee wordt gewaarborgd dat de gemeente verantwoord, transparant en doelmatig omgaat met publieke middelen.

Om de financiële risico’s zoveel mogelijk te beperken, zijn in de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido) twee belangrijke beheersinstrumenten opgenomen: de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Deze instrumenten worden verderop in deze paragraaf nader toegelicht.

De gemeente gaat zorgvuldig om met het geld van inwoners. Daarom lenen we alleen geld voor onze publieke taken en alleen wanneer dat echt nodig is. We gebruiken eerst onze eigen reserves. Pas als die niet voldoende zijn, trekken we een lening aan. Zo beperken we de rentekosten. Daarnaast zorgen we ervoor dat we tegen gunstige voorwaarden lenen en dat de financiële risico’s beheersbaar blijven.

Om goed inzicht te houden in onze geldstromen, stellen we jaarlijks een liquiditeitsprognose op. Daarin brengen we de verwachte inkomsten en uitgaven in beeld. Zo weten we wanneer en hoeveel financiering nodig is. Door waar mogelijk eigen middelen in te zetten, hoeven we minder geld te lenen en besparen we op rentelasten.

Als wij overtollige liquide middelen hebben, zijn wij verplicht deze onder te brengen bij het Ministerie van Financiën in het kader van schatkistbankieren. Deze middelen mogen uitsluitend worden aangehouden bij het ministerie, in een rekening-courant of deposito, of worden uitgeleend aan andere gemeenten.

De gemeentelijke kaspositie fluctueert van dag tot dag. Om deze schommelingen zo efficiënt mogelijk te beheren, is met de N.V. Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) een overeenkomst afgesloten. Op grond van deze overeenkomst mag de gemeente maximaal € 1 miljoen rood staan op de rekening-courant. Om een negatieve rekeningstand te voorkomen, wordt indien nodig tijdelijk geld aangetrokken voor een periode van korter dan één jaar. Deze kortlopende financiering wordt aangeduid als kasgeldleningen.

Het onderstaande overzicht geeft inzicht in:

• de rentelasten van de externe financiering;
• het renteresultaat;
• de wijze waarop rente wordt toegerekend aan de taakvelden;
• de verwerking van rentelasten en rentebaten in de begroting en de jaarstukken.

De rentekosten worden aan de taakvelden toegerekend via het rente omslagpercentage. Dit percentage wordt toegepast op de boekwaarde van de activa die aan de verschillende taakvelden zijn verbonden. Voor 2027 hanteert de gemeente Zutphen een omslagrente van 1,32%.

Op basis van deze renteomslag sluit de rentetoerekening aan bij de werkelijke financieringskosten van de gemeente. Bij de gehanteerde omslagrente bedraagt het renteresultaat € 0. Hierdoor is sprake van een kostendekkende en evenwichtige verdeling van de rentelasten over de taakvelden.

In de Wet financiering decentrale overheden (Wet Fido) wordt het renterisico op de vaste schuld omschreven als de mate waarin het saldo van rentebaten en rentelasten van een openbaar lichaam verandert als gevolg van wijzigingen in rentepercentages op leningen en uitzettingen met een oorspronkelijke rentetypische looptijd van één jaar of langer.

Het renterisico op de vaste schuld moet voldoen aan de renterisiconorm. Deze norm is in de uitvoeringsregeling van de Wet Fido vastgesteld op 20% van het begrotingstotaal. Het doel van deze norm is het realiseren van een evenwichtige spreiding van de rentetypische looptijden binnen de leningenportefeuille. Hierdoor werken veranderingen in de marktrente geleidelijk door in de rentelasten, waardoor het risico van sterke schommelingen in de financieringslasten wordt beperkt.

Voor de beoordeling van de liquiditeitspositie, oftewel de mate waarin de gemeente op korte termijn aan haar betalingsverplichtingen kan voldoen, is de kasgeldlimiet een belangrijk instrument. De kasgeldlimiet geeft aan hoeveel kortlopende schuld de gemeente maximaal mag hebben. Onder kortlopende schuld wordt een schuld verstaan met een looptijd van maximaal één jaar.

Kortlopende financiering is vaak goedkoper dan langlopende financiering, maar de rente kan ook sneller veranderen. De kasgeldlimiet is daarom bedoeld om te voorkomen dat de gemeente te afhankelijk wordt van kort geld en daardoor te maken krijgt met onverwacht sterk stijgende rentelasten.

De kasgeldlimiet wordt berekend als 8,5% van het begrotingstotaal aan het begin van het jaar. Dit percentage is vastgesteld in een ministeriële regeling. Voor 2027 bedraagt de kasgeldlimiet € 18,9 miljoen, uitgaande van een begrotingsomvang van € 223 miljoen. Binnen deze limiet mag de gemeente haar financieringsbehoefte opvangen met kortlopende financieringsmiddelen. Elk kwartaal wordt de omvang van de netto vlottende schuld getoetst aan de kasgeldlimiet.

De inkomsten en uitgaven van de gemeente vallen niet altijd op hetzelfde moment. Daardoor is het soms nodig om tijdelijk geld te lenen om aan betalingsverplichtingen te voldoen. Op andere momenten heeft de gemeente juist tijdelijk geld beschikbaar. Daarnaast moeten investeringen worden gefinancierd. Daarbij worden uitgaven vaak in één keer gedaan, terwijl de kosten over een langere periode worden afgeschreven.

Voor een goede uitvoering van de treasuryfunctie is het belangrijk dat financiële informatie tijdig, juist en volledig beschikbaar is. Daarom stelt de gemeente een liquiditeitsprognose op. Deze prognose geeft inzicht in de verwachte inkomsten, uitgaven en financieringsbehoefte.

Op basis van de liquiditeitsprognose voor 2027 wordt verwacht dat de gemeente binnen de kasgeldlimiet blijft. Hierdoor kan de financieringsbehoefte worden opgevangen zonder de wettelijke grens voor kortlopende schulden te overschrijden.

De Wet houdbare overheidsfinanciën (Wet Hof) heeft als doel bij te dragen aan gezonde overheidsfinanciën en ervoor te zorgen dat Nederland voldoet aan de Europese begrotingsregels. Hierbij geldt onder meer dat het begrotingstekort van de collectieve sector beperkt moet blijven. Ook gemeenten dragen bij aan dit tekort.

Door verschillen tussen het boekhoudstelsel van het Rijk en dat van gemeenten worden gemeentelijke investeringen meegenomen als tekort verhogend voor het EMU-saldo. De Wet Hof bepaalt daarom dat niet alleen het Rijk, maar ook decentrale overheden, zoals gemeenten en provincies, moeten bijdragen aan het beheersen van het EMU-tekort.

Voor gemeenten gezamenlijk is een aandeel in het EMU-tekort vastgesteld. Gemeenten dienen hun financiële positie binnen de afgesproken normen te houden. Indien de gezamenlijke decentrale overheden deze normen overschrijden, kunnen maatregelen worden getroffen. Het doel hiervan is het waarborgen van houdbare overheidsfinanciën op zowel nationaal als lokaal niveau.